اختلال های خلقی به آن اختلال های گفته می شود که افسردگی نشانه اصلی آن هاست.
این اختلال به چند دسته تقسیم می شود که عبارتند از:
افسردگی اساسی ـ اختلال عاطفی فصلی ـ اختلال دو قطبی ـ اختلال افسرده خویی ـ اختلال ادوار خویی.
اختلال های خلقی:
خلق به حالت شادی یا ناشادی غالب و پایدار فرد گفته می شود.واژه خلق پیوستاری را در بر می گیرد که یک انتهای آن غمگینی مفرط و انتهای دیگر آن شادی مفرط است.بنابراین اختلالات خلقی به مجموعه ای از اختلال ها گفته می شود که ویژگی اصلی یا بارز آن ها اختلال در خلق است.
انتهای ناشادی مفرط این پیوستار به تنهایی افسردگی اساسی{Major depression} نامیده می شود که نشانه اصلی آن احساس غم و اندوه زیاد است.
انتهای شادی مفرط این پیوستار نیز به مانیا{شیدایی}معروف است که نشانه اصلی آن احساس سرخوشی و پر نیرویی افراطی است. نشانه های دیگر گشاده رویی٬تحریک پذیری٬پرحرفی٬عزت نفس کاذب و پرش افراطی افکار.
اختلال دیگر ی نیز هست که از مخلوط دو اختلال بالا{افسردگی و شیدایی} بوجود می آید که به آن اختلال دو قطبی {bipolar disorders} می گویند .
حالت خفیف تر افسردگی اساسی ٬اختلال افسرده خویی{dysthymia} می باشد و حالت خفیف تر اختلال دو قطبی یعنی اختلال ادوار خویی{cyclothymia} است.
انواع افسردگی های دیگری نیز وجود دارند که به نوبه خود دارای اهمیت زیادی هستند.این نوع افسردگی ها معمولا بر حسب زمان و دوره های ظهور و عودشان مشخص می گردند٬مثلا افسردگی پس از زایمان و افسردگی فصلی .
اختلال افسردگی اساسی{افسردگی یک قطبی}
افسردگی رایج ترین اختلال روانی است و اخیرا به شدت روبه افزایش نهاده است.افسردگی در تمام جوامع و دوره ها شایع بوده و هست٬ حتی گفته می شود اگر شما بعد از سال ۱۹۷۰متولد شده باشید ٬ده برابر بیشتر از پدر بزرگ و مادر بزرگ تان احتمال دارد که مبتلا به افسردگی شوید.این بیماری به سراغ هرکسی می آید {سرماخوردگی روانی}.
برخی از مردم زمانی که دارای اندوه هستند آنرا نشانه افسردگی یا افسردگی تلقی می کنند اما این تصور غلطی می باشد چون بین اندوه و افسردگی تفاوت وجود دارد.برای مثال برخی از محققان افسردگی و اندوه را دو چیز کاملا متفاوت می دانند.و اظهار می کنند برخلاف اندوه٬اختلال افسردگی به وسیله اطمینان بخشی و نصایح مفید دوستان و خانواده تسکین پیدا نمی کند.
DSM_IV_TR یک دوره افسردگی اساسی را بر اساس حضور حداقل پنج مورد از نه مورد زیر ٬حداقل به مدت دو هفته ٬تعریف می کند:
۱-خلق افسرده
۲-از بین رفتن علاقه و فقدان لذت در تقریبا همه فعالیت ها
۳-کاهش یا افزایش چشم گیر وزن٬یا کاهش و یا افزایش اشتها
۴-بی قراری فیزیکی
۵-خستگی یا فقدان انرژی
۶-احساس بی ارزشی یا احساس گناه شدید
۷-کاهش توانایی برای تفکر٬تمرکز یا دودلی
۸-بی خوابی یا پرخوابی تقریبا در همه روزها
۹-افکار عود کننده مربوط به مرگ ٬داشتن افکار خودکشی یا اقدام به خودکشی.
مشکلات انگیزشی٬فیزیولوژیکی و شناختی افراد افسرده
نشانه های شناختی افسردگی:
از دیدگاه بک نشانه های شناختی افسردگی را می توان در سه حوزه دسته بندی کرد:۱-نظر منفی نسبت به خود٬شامل عزت نفس پایین٬احساس های شکست٬حقارت و بی کفایتی٬به دنبال این ها سرزنش کردن خود و احساس گناه٬ ۲-نظر منفی نسبت به آینده شامل اعتقادات بدبینانه و ناامیدانه نسبت به آینده و۳-نظر منفی نسبت به دیگران.
نشانه های انگیزشی:
به نظر می آید افراد افسرده انگیزه ای برای عمل ندارند و یا اگر داشته باشند نمی توانند انگیزه هایشان را به عمل تبدیل نمایند بی علاقگی معمولا در آغاز فقط در چند فعالیت ٬مثل کار وجود دارد اما زمانی که شدت افسردگی افزایش می یابد بی علاقگی عملا به هر فعالیتی که شخص انجام می دهد گسترش می یابد.افراد افسرده ممکن است روزها پشت سر هم بی حرکت بنشینند.در حالت های شدیدتر به عدم شروع واکنش از سوی افراد افسرده٬فلج ارادی می گویند.در این حالت بیمار را باید به زور از رختخواب بیرون آورد ٬لباس بر تنشان پوشاند٬و تغذیه اش را داد.
غم برجسته ترین و فراوان ترین نشانه هیجانی در افسردگی است.وقتی از یک بیمار افسرده سوال می شود که چه احساسی دارد٬رایج ترین صفت های که بکار می برد عبارت اند از:غمگین ٬دمغ٬بدبخت٬درمانده٬ناامید٬تنها٬ناخشنود٬اندوهگین٬بی ارزش٬شرمنده٬حقیر٬نگران ٬بی مصرف و گناهگار.
افراد افسرده بیشتر اوقات خود را در رختخواب یا دور از دیگران صرف می کنند.در فعالیت و گفتارشان کند هستند و نیز مشکلاتی در زمینه نگه داری اطلاعات{بخصوص در حافظه کوتاه مدت} یا حل مسئله تجربه می نمایند.
نشانه های فیزیولوژیکی:
در صورت شدت افسردگی٬تمام لذات زیستی و روانی که زندگی را با ارزش می سازند از بین می روند ٬از دست دادن اشتها در بین افراد افسرده رایج است.در افسردگی متوسط و شدید از دست دادن وزن رخ می دهد ولی در افسردگی خفیف گاهی افزایش وزن دیده می شود.
اختلال خواب نیز شایع است.افراد افسرده ممکن است مشکل به خواب رفتن در شب داشته باشند ٬یا امکان دارد خیلی زود از خواب بیدار شوند وبه سختی بتوانند دوباره به خواب بروند.اختلال خواب و کاهش وزن به ضعف و خستگی می انجامد.فرد افسرده ممکن است میل جنسی را نیز از دست بدهد.مشکلات نعوظی در مردان و فقدان انگیختگی در زنان٬عوارض رایج افسردگی هستند.
در افسردگی حاد٬ممکن است کندی روانی-حرکتی وجود داشته باشند که طی آن حرکات کند می شوند و بیمار بیش از اندازه آهسته راه می رود و آهسته صحبت می کند.
نکته:لازم نیست یک نفر تمام این نشانه ها را داشته باشد تا "افسرده"تشخیص داده شود٬بلکه هر چه او نشانه های بیشتری داشته باشد و هرچه یک مجموعه از نشانه ها شدیدتر باشد بیشتر می توانیم مطمئن باشیم که او به افسردگی مبتلاست.
سن معمول برای شروع یک دوره از افسردگی بین سنین ۲۴و۲۹سالگی است.زنان حداقل دو برابر مردان افسردگی گزارش می کنند اما بای پولار در بین مردان و زنان به یک اندازه است.
نکته:زنان زودتر از مردان به افسردگی خود پی برده و آن را می پذیرند و مراجعه می کنند و تا پایان کار نیز معمولا درمان را ادمه می دهند.
چرا دختران و زنان به نسبت پسران و مردان ۲یا حتی۳برابر بیشتر افسرده می شوند؟
زنان به علت هورمون های جنسی و فشار روانی که بیشتر در جهان امروز متوجه زنان کرده و بخاطر کودکی و نوجوانی بدتری که دختران در بیشتر جوامع نسبت به پسران دارند و همچنین بخاطر اینکه سهم آنها در خانواده و محیط های اجتماعی از آنها گرفته می شود و مورد تبعیض و تجاوز قرار می گیرند این عوامل همه و همه دست به دست هم می دهند و زنان را بیشتر از مردان دچار افسردگی می کنند.
علاوه بر دلایل فوق ٬فرضیه های زیستی می گویند فعالیت آنزیم شیمیایی ٬استعداد ژنتیکی ٬و دوره ماهیانه افسردگی پیش از قاعدگی بر آسیب پذیری زنان تاثیر دارند.
یک دلیل دیگر از این قرار است که ٬تصور ذهنی از بدن و تعقیب لاغری از طریق رژیم غذایی مربوط می شود که در کشورهای پیشرفته نزد خانم ها رایج است.در واقع یک علت ریشه ای افسردگی ٬ناکامی و درماندگی است.رژیم غذایی یک چرخه ناکامی و درماندگی را تشکیل می دهد .ابتدا٬رژیم گیرنده ها وزن خود و افسردگی همراه با اضافه وزن را کاهش می دهند .ولی در نهایت وقتی که وزن آنها بر می گردد ناامید می شوند٬و این وضعیت ۹۵درصد از رژیم گیرنده هاست.ناکامی پی در پی و یاداشتهای روزانه چاق شدن افسردگی را به دنبال دارند.
تبیین های اجتماعی نشان می دهد که هم اکنون زنان مسئولیت های زیادی برعهده دارند.معمولا زنان شغل های پایین تری را احراز می کنند و بین شغل و خانه داری سرگردان هستند .یعنی آنان وقتی که از کارهای شغلی روزانه فراغت یافتند٬به احتمال بیشتری از مردان٬در نقش منزل داری به کارهای خانگی ادامه می دهند.همچنین زنان ممکن است در معرض فشارهای فرهنگی باشند و این موجب افزایش فشارروانی آنان شود.
یک تبیین روانشناختی تر می گوید که زنان با احتمال بیشتری از مردان شکست هایشان را به ویژگی های شخصی نسبت می دهند٬این امر موجب می شود که خود را بیشتر سرزنش کنند و عزت نفس آنان پایین باشد.
علاوه بر این گفته می شود وقتی مردان شرایطی را تجربه می کنند که ممکن است منجر به افسردگی شود٬آنان بیشتر از زنان توانایی برگرفتن حواسشان از افکار منفی را دارا می باشند.
نکته:بزرگترین عامل خودکشی٬افسردگی است .نزدیک به ۷۰٪مردم به علت افسردگی خودکشی می کنند.
نکته:کودکان نسبت به گذشته بیشتر مبتلا به بیماری افسردگی شده اند تا آنجا که در میان شیرخواران نشانه های از علائم اولیه افسردگی دیده می شود به دلیل ارثی یا آسیب های دیگر.
علایم و نشانه های افسردگی از منظر دکتر فرهنگ هلاکویی:
دکتر هلاکویی میگوید اگر علایم و نشانه های افسردگی را زود تشخیص دهیم می توانیم بصورت کامل و دقیق مسئله را حل کنیم ٬در غیر اینصورت عواقب منفی افسردگی در آینده خود را نشان می دهد.
این علائم باید حداقل ۲هفته بطور کامل وجود داشته باشند و ما را رها نکنند.
علائم و نشانه های عمومی افسردگی:
۱-کاهش ٬کمبود و یا نبود انرژی ۲-کاهش میل به غذا یا پرخوری ۳-مشکلات در کم خوابی و یا رویا دیدن یا داشتن کابوس۴-غم و اندوه شدید و عمیق ۵-عدم تمایل به درگیر شدن به فعالیت های معمول و مرسوم ۶-احساس درماندگی و بیچارگی ۷-یاس و ناامیدی ۸-گرفتاری در فعالیت های که ذهن ایجاد می کند {مثل استنباط-استنتاج-تصمیم گیری -ارزیابی و مقایسه} ۹-تفکرات او بد و منفی است ۱۰-از دست دادن توجه ۱۱-مشکلات در یادگیری ۱۲-تردید و دودلی ۱۳-مشکل در سخن گفتن ۱۴-کاهش تمایلات جنسی ۱۵-مصرف بیش از حد مشروب٬سیگار و مواد مخدر۱۶-تمایل به خودکشی ۱۷-احساس گناه و تقصیر ۱۸-احساس بی ارزش بودن یا بی فایده بودن ۱۹-عدم توجه به تغذیه و بهداشت و یا ظاهر ۲۰-دو سوم افراد مضطرب و همچنین دو سوم افراد مضطرب نیز افسرده هستند ۲۱-دردهای فیزیکی و حتی دردهای روان تنی ۲۲-حالات خستگی همیشگی و دائمی یا کوفتگی ۲۳-توقع و انتظار از دیگران ۲۴-گریان بودن ۲۵-نارضایتی و طلب کاری از دیگران ۲۶-خشمگین و عصبانی بودن ۲۷-گوشه گیری و انزوا ۲۸-حساس بودن ۲۹-در افراد افسرده شدید و عمیق حالات توهم به وجود می آید ۳۰-دارو{پاسخ مثبت بدن و روان فرد به داروهای افسردگی که نشان دهنده این موضوع است که فرد افسرده است}